ضوابط، الزامات، شرایط و نقشه ساختمان پزشکی هسته ای
فضاهای مورد نیاز در ساختمان پزشکی هسته ای
طبق ضوابط کار بار پرتو در مراکز پزشکی هسته ای، یک مرکز پزشکی هسته ای باید حداقل دارای فضاهای مناسب و تفکیک شده زیر باشد :
- اتاق تصویربرداری مطابق استاندارهای کارخانه سازنده دستگاه
- اتاق انتظار بیماران تزریق شده
- سالن انتظار همراهان و بیماران قبل از تزریق و پذیرش
- اتاق معاینه بیمار
- اتاق کارکنان
- محل تهیه و نگهداری رادیودارو
- محل تزریق بیماران
- سرویس بهداشتی بیمار بعد از تزریق
- سرویس بهداشتی کارکنان، همراهان و بیماران قبل از تزریق
- انبار پسمان
- اتاق بستری (برای واحدهای درمانی) متناسب با تعداد بیماران
بعلاوه در طراحی باید سایر نواحی نظیر دفتر و محل استقرار منشی، اتاق پزشک، رختکن، حمام و تی شوی نیز در نظر گرفته شود.
پارامترهای طراحی در ساختمان پزشکی هسته ای
پارامترهایی که باید در طراحی مورد توجه قرار گیرند عبارتند از :
- کاهش پرتوگیری خارجی و داخلی
- نگه داشتن سطح پرتوهای زمینه در حداقل ممکن، جهت جلوگیری از ایجاد اختلاب در دستگاه تصویربرداری
- دستیابی به الزامات مرتبط با رادیوداروها
- ایمنی و امنیت چشمه ها(محل دارای قفل و دسترسی قابل کنترل به چشمه ها باشد).
حفاظ گذاری (شیلدینگ) در ساختمان پزشکی هسته ای
حفاظ باید بر اساس بهینه سازی با درنظرگرفتن طبقه بندی نواحی، میزان پرتوزایی و نوع رادیونوکلئیدها و نوع کاری که با آنها انجام می شود، بطور کلی بهتر است به جای حفاظ سازی دیوارها، حفاظ گذاری چشمه ها مورد توجه قرار گیرد. بطور معمول بسیاری از نواحی پزشکی هسته ای به حفاظ سازی دیوارها نیاز ندارند. لیکن ممکن است در طراحی بخش درمانی بیماران بستری (برای حفاظت بیماران و کارکنان) و در طراحی اتاق های دستگاه های حساس (برای پایین نگهداشتن پرتوهای زمینه نظیر اتاق های شمارنده های چاهکی و دوربین های گاما) حفاظ سازی نیاز شود.
انبار موقت پسمان ها در ساختمان پزشکی هسته ای
طراحی یک محل مناسب حفاظ سازی شده و امن برای نگهداری مواد پرتوزا و انبار موقت پسمان های مواد پرتوزا ضرورت دارد. این محل می تواند ناحیه ای خارج از منطقه کار با یک کمد قفل دار و ایمن با یک یخچال قفل دار و یا هر محل اینم حائز شرایط باشد. انبار موقت پسمان های پرتوزا باید دارای شرایط زیر باشد:
- امکان نشت مواد چرتوزا به بیرون از اتاق وجود نداشته باشد.
- از امکان تهویه مناسب برخوردار باشد.
- اتاق بطور اختصاصی فقط برای این منظور به کار رود.
- مجهز به برچسب مخصوص هشدار پرتوی و علامت خطر اشعه باشد.
- قابل دسترسی برای افراد غیر مجاز نباشد.
- امکان دسترسی حیوانات موذی و حشرات به پسمان ها وجود نداشته باشد.
شرایط و امکانات نواحی کار با مواد پرتوزا مطابق ضوابط کار با پرتو در مراکز پزشکی هسته ای
نواحی که مواد پرتوزا در آنها به کار می روند، ناحیه کنترل شده محسوب می گردند و باید دارای شرایط و امکانات زیر باشند:
- تمهیدات لازم برای جلوگیری از دسترسی افراد غیرمجاز.
- امکانات مناسب برای نگهداری تجهیزات استفاده شده مانند سطل های سربی،ملحفه بیمار و غیره، بطوری که احتمال آلودگی به نواحی دیگر به حداقل برسد.
- شرایط و امکانات لازم برای رفع آلودگی ساده.
- محل حفاظ سازی شده برای نگهداری مواد پرتوزا.
- انبار موقت حفاظ سازی شده برای نگهداری پسمان پرتوزای جامد و محل های طراحی شده برای دورریزی پسمان های پرتوزای مایع که مستقیماً به مجرای اصلی فاضلاب متصل باشند.
- حفاظ متحرک مناسب برای محافظت کارکنانی که ممکن است پرتوگیری خارجی قابل ملاحظه ای دریافت کنند و یک ناحیه شستشو برای وسایل آلوده.
- یک محل در قسمت ورودی برای تعویض لباس ها و قراردادن این لباس ها در زمانی که استفاده نمی شوند و محلی برای شستن و رفع آلودگی .
سینک شستشو و سیستم فاضلاب در پزشکی هسته ای مطابق ضوابط دفتر حفاظت در برابر اشعه
- سینک شستشو در ناحیه کم رفت و آمد مجاور به ناحیه کار قرار داده شود.
- شیرهای آب در صورت امکان بدون تماس مستقیم دست، قابل استفاده باشد.
- خشک کن های یک بار مصرف یا خشک کن های با هوای گرم برای دست موجود باشد.
- یک شوینده چشم اضطراری نزدیک سینک دستشویی قرار داده شده باشد
- به منظور رفع آلودگی افراد دوشی در داخل و یا نزدیک آزمایشگاه تعبیه شده باشد.
لوله های فاضلاب سینک آزمایشگاه رادیوایزوتوپ باید مستقیماً به مجرای اصلی فاضلاب ساختمان متصل شود و نباید با سایر مسیرهای فاضلاب اتصال داشته باشد. این مساله به خاطر به حداقل رساندن زمینه آلودگی در نواحی غیر از ناحیه کنترل شده می باشد. نقشه نهایی سیستم انتفال فاضلاب که به مسئولین نگهداری داده می شود باید نشان دهد که کدام لوله های فاضلاب از آزمایشگاه رادیوایزوتوپ می آید. لوله هایی که از داخل آن مواد پرتوزا عبور می کند باید علامت گذاری شوند تا اطمینان حاصل شود که مانیتورینگ در موقع تعمیر و گهداری انجام می شود.
بهتر است در مراکز درمانی جهت به حداقل رساندن پرتوزایی و پیرو آن کاهش پرتو گیری، مواد پرتوزا توسط لوله های فاضلاب از مرکز پزشکی هسته ای و مخصوصاً از بخشهای بستری بیماران، به یک تانک تاخیری منتقل و پسمان می شوند و سپس با گذشت چند نیمه عمر به سیستم فاضلاب رها می شوند.
سطح و کف اتاق ها در پزشکی هسته ای مطابق ضوابط دفتر حفاظت در برابر اشعه
- کف مناطقی که پتانسیل آلودگی به رادیوداروها را دارند باید با مواد نفوذ ناپذیر، قابل شستشو صیقلی و مقاوم به تغییرات شیمیایی ساخته شوند بطوری که رو اتصال دیوارها و کف را نیز پوشش دهند.
- دیوارها نیز در ساختمان پزشکی هسته ای باید دارای سطح صاف و قابل شستشو باشند. بطور مثال رنگ قابل شستشو و بدون منفذ به دیوارها زده شود.
- بر روی درها نیز باید علامت خطر اشعه مطابق با استانداردهای ISO361 نصب شوند.
- در اتاق هایی که رادیونوکلئید هادر آن استفاده یا ذخیره می شوند سطوح کار نظیر میز کار و سایر میزها و همچنین سطوح وسایل بکار گرفته شده نظیر صندلی ها، باید صیقلی و غیرجاذب باشد تا به راحتی تمیر و رفع آلودگی شوند.
- کف اتاق ومیز کار باید استحکام لازم جهت تحمل وزن مواد مورد نیاز ژنراتورهای رادیو نوکلیید ها را داشته باشد. در برخی موارد ممکن است وسایل بالا برنده نیاز باشد.